Sağlık Köşesi
Hangi bebeklere "erken doğan" denir?
  • 37. haftadan önce doğan bebek prematüre,
  • 34. - 37. haftalar arasında doğan bebek sınırda prematüre,
  • 30. – 34. haftalar arasında doğan prematüre,
  • 26. – 30. haftalar arasında doğan ileri derecede prematüre,
  • 24. ve 25. haftalarda doğan bebek ise yaşam sınırında prematüredir.
Erken doğumun getirdiği riskler nelerdir?
Bebek ne kadar erken doğarsa ve hastane süreci ne kadar yoğun geçerse kalıcı hasar riski o oranda artar.

İlk haftalarda oluşabilecek problemler:
  • Yaşamı tehdit edebilecek derecede beyin kanaması
  • Solunum yetersizliği ve buna bağlı özel akciğer ilacı gereksinimi ve solunum makinesine bağlı kalma
  • Sindirim sisteminin gelişmememiş olmasından dolayı beslenme güçlükleri
  • Dolaşım yetersizliği, kalp damarının kapanmamasına bağlı kalp yetersizliği
  • Bağişıklik sisteminin yetersizliği ve hayatı tehdit eden enfeksiyonlar
Taburcu olurken oluşabilecek problemler:
  • Beyin kanaması olan bazı bebeklerde beyinde aşırı sıvı birikimi
  • Solunum yetersizliğine bağlı oksijen bağımlılığı veya nefes durakları
  • Ağızdan beslenememe nedeniyle mide tübüyle beslenme
  • Retina damarlarının anormal gelişmesi nedeniyle körlüğe varan görme problemleri
  • Sinirsel işitme kaybı
Uzun dönemde görülebilecek problemler:
  • Görme, işitme veya beyin hasarına bağlı zihinsel gelişim geriliği
  • Hareket bozuklukları spastisite nedeniyle oturamama, yürüyememe
  • Dikkat dağınıklığı ve aşırı hareketlilik
  • Okul sürecinde öğrenme güçlükleri
Türkiye'de erken doğan bebeklerle ilgili eksiklikler
  • Tam donanımlı "referans merkezi" tarzında bir çocuk hastanesi bulunmuyor.
  • Yoğun bakım yatağı olan hastane sayısı kısıtlı.
  • Hastaneler arası bilgi ağı olmadığından, acil durumda, hangi hastanede müsait yatak olduğu doktorlar ve aileler tarafından bilinemiyor.
  • Erken doğan bebeklerin doğum masrafları sigorta kapsamına girmiyor. Genç anne babaların bebekleri hastanelerde rehin kalabiliyor.
  • Hastane masraflarını karşılama imkanı olmadığı düşünülen ve erken doğum riski olan anneler, yer sıkıntısı olduğu söylenerek doğuma alınmıyor ve geri çevriliyor.
  • Erken doğan bebek sahibi anne ve babalara psikolojik destek ve prematüre bakımı ile ilgili eğitim verilmiyor.
  • Bebeğini yaşatabilme şansı bulan birçok prematüre bebek ailesi, rutin çocuk doktoru ve göz doktoru kontrollerini maddi imkansızlık nedeniyle gerçekleştiremiyor veya yine aynı nedenle gerekli ameliyatları yaptıramayabiliyor.
Taburcu Dosyası
YOĞUN BAKIMDAN TABURCU OLAN BEBEĞİNİZ İÇİN BİLGİLER

Prematüre veya hasta yenidoğanların evde bakımı zamanında doğmuş sorunsuz bebeklerden farklıdır. Bakım konusunda doktorunuzun tavsiyelerine uyunuz!

A-TABURCU OLDUKTAN SONRAKİ DÖNEMDE BESLENME
Sağılmış sütün saklanması

Sağdığınız sütü dondurmadan 72 saat ve dondurulmuş sütü erittikten sonra 24 saat buzdolabında saklayabilirsiniz.
Her seansta sağdığınız sütü temiz bir plastik şişe veya süt saklama poşetinde saklayabilirsiniz.
Şişeleri emzik ile değil biberon kapakları ile kapatın. Poşetler ise lastik bir bant ile kapatılabilir.
Anne sütündeki proteinler cam biberona yapışabilirler. Bu nedenle sütünüzü cam biberonda saklamayın.
Diğer önerilerimiz:

  • Sütü 1 saatten fazla oda ısısında bırakmayın.
  • İkinci kullanımdan sonra kalan sütü atmalısınız.
  • Eritilmiş sütü tekrar dondurmayın.
  • Sütü buzdolabının kapağına koymayın.
  • Sütler bir termos içinde buz ile birlikte taşınmalıdır.

Sağılmış sütün bebeğe verilmek üzere hazırlanması, anne sütü eki

Donmuş sütü eritme

  • Buzdolabında yavaş olarak eritebilirsiniz (100 cc sütün erimesi birkaç saat sürebilir).
  • Sıcak suyun altında bir kap içinde daha hızlı olarak eritme de yapılabilir.
  • Biberon ısıtıcısında da donmuş sütünüzü eritebilirsiniz.

Isıtma

  • Soğuk süt akan ılık su altında veya bir biberon ısıtıcısında ısıtılabilir.
  • Sütü fazla ısıtmayın. Sütün kesilmesine ve bazı proteinlerin hasar görmesine neden olabilir.
  • Sütü eritmek veya ısıtmak için mikrodalga fırınların kullanılması kesinlikle önerilmemektedir.
  • Aşırı ısınmış süt bebeğin ağzını yakabilir.

Anne sütünün güçlendirilmesi
Bazen prematüre bebeklerin büyümelerini hızlandırmak için anne sütüne güçlendirici mamalar eklenir. Bu mamaları, içilmeye hazır hale gelmiş süte, ısıtma işleminden sonra, doktorunuzun önerdiği miktarda ekleyin. Anne sütünü güçlendirici ek kullanıyorsanız ve bebeğinizde sulu kakalar olursa mutlaka doktorunuzu arayın. Anne sütünü güçlendirici olarak doktorunuz şu mamaları önermiş olabilir.
Eoprotin: Bu anne sütü güçlendiricisinin ölçeği kendine özel çok küçük bir ölçektir kesinlikle farklı ve büyük ölçek kullanmayınız.
Fantomalt/Protifar: Bu eklerinde önerildiği miktarlarda ve kendi ölçü kaşıkları ile kullanılması gerekir.
Ekler kullanılırken mama hazırlığında olduğu gibi ellerin yıkanması ve temizlik çok önemlidir.

Mama hazırlanması

Biberon maması ile beslenmede mama hazırlığı çok önemlidir.
Mama veriyorsanız önceden kaynatılıp soğutulmuş temiz su ile mamayı hazırlayınız.
Mama hazırlamadan önce ellerinizi mutlaka yıkayın.
Mama ölçüsü ve suyu doğru miktarlarla kullanın. Mamayı kendi ölçü kaşığı ile silme tam ölçü olarak ekleyin.
Her mamanın içinden çıkan kendi ölçü kaşığı kullanılmalıdır
(bazı mamaların ölçüsü farklı miktarlarla hazırlanabilir; örn. 50 cc ye 1 ölçek gibi).
Soğuk mama veya anne sütünü ısıtmak için sıcak su veya özel biberon ısıtıcıları kullanabilirsiniz.
Eğer mama ya da önceden çekilmiş süt verecekseniz sıcaklığı kolunuzun/ içbileğinizin iç kısmını yakmayacak kadar olmalı.

Prematüre bebeğinizin beslenmesi, kadehle, biberonla, enjektörle

Beslenme için bebeğinizin alışkın olduğu silikon veya kauçuk uçlarının önceden steril edilip hazır olmasını sağlayın.
Emzik ucunun bebeğinizin kilosu ve ayına uygun akışlı delikli olması önemlidir.
Delik çok büyük olursa bebeğe fazla miktarda mama gideceğinden boğulma tehlikesi olabilir yada çok küçük olursa bebek emdiği halde az mama geldiği için yorulup alması gereken mama veya anne sütünü alamayabilir.
Biberon ile Beslenme:
Biberonda mama ile beslenmede mama hazırlığı çok önemlidir.Mama hazırlamadan önce eller mutlaka yıkanmalıdır.
Mama ölçüsü ve su doğru miktarlarla kullanılmalıdır.
Her mamanın içinden çıkan kendi ölçü kaşığı kullanılmalıdır (bazı mamaların ölçüsü farklı miktarlarla hazırlanabilir. Örn. 50 cc ye 1 ölçek gibi )
Kadeh ile beslenme :
Bu beslenme tekniği özellikle emmeyi öğrenme aşamasında kullandığımız bir tekniktir.Bazı bebekler kadehle beslenmeye alışıp bu şekilde devam etmek isteyebilirler.Bu tip beslenmede de aşağıdaki önerilerimize dikkat etmeniz gerekir.
Enjektör ile Beslenme:
Bu beslenme bebeğin ağzına enjektörden mama veya anne sütü damlatılarak yapılır.

Beslenme sıklığı

Taburcu olduktan sonraki 1-2 hafta bebeğin beslenme miktarı yakından takip edilmelidir.Beslenme miktarını gözlemlemek üzere sizlere haftalık beslenme ve ilaç çizelgesi verilecektir.
Prematüre bebekler daha çabuk yorulurlar.Bu nedenle beslenme süreleri 20-30 dakikadan fazla sürmesin. Bir beslenmede az alsa da ondan sonraki beslenmede biraz daha fazla alır. Önemli olan günlük toplam aldığı miktar ve kilo alımıdır.
Bebeğiniz eve ilk geldiğinde beslenmelerinin 3-4 saatte bir ve gün içinde toplam  7-8 beslenme yapmasına dikkat edin. Daha sonra kilosu arttıkça arayı açabilirsiniz.

Prematüre bebeğin emzirilmesi

Bebeğinizi emzirme arzusunda olmanız en doğal arzunuzdur.Prematüre doğmuş bebeklerde emzirilebilirlerBebekler 35-36. Haftadan sonra daha kuvvetli emerler.Bebeğin emmeye ilgisi yakından takip edilmelidir.2000 gr’ın altındaki bebekler ilk haftalarda ‘beslenmeyen emzirme’ şeklinde emzirilirler. Yani emzirme sonrası tekrar mama veya anne sütü ile 20-40 ml doyurulurlar.
Eve geldikten sonra beslenme süresi 30 dk. dan daha az olmaya,bebeğiniz emme içgüdüsüyle sık sık beslenmeler yaparsa artık emzirmeye hazırdır.İlk denemelerde fazla yormayın.
Bebeğiniz 2000 gr’dan fazla olunca günde 1-2 defa 10 dk. süre ile emzirebilirsiniz.
Emzirirken yutma sesleri duyarsanız, beslendikten sonra sert olan göğsünüz yumuşarsa ve bebeğiniz tatmin olup 1-2 saat uyursa ‘doyuracak kadar emmiş‘ anlamına gelir.
Doktorunuzun onayı ile bebek yorulmazsa, göğsünüzü emme sırasında yumuşatabiliyorsa günlük emzirme sıklığı arttırılabilir.
1500 gr.altında ve 32 haftadan önce doğmuş bebeklerin anne sütü güçlendirilir.Bebeğiniz bu kadar orematüre doğduysa sadece emzirmeye geçmeden lütfen bizlere danışın.

  • Bebeğinizi her istediğinde emzirmelisiniz. Her iki göğsü de eşit sürelerde emdirtmek idealdir. Ancak bu her zaman gerçekleşmez. Bebek bir seferde tek göğsü emerse bir sonraki sefer diğer taraftan emzirmek gerekir. İlk 10 dakikadan sonra gelen süt daha yağlıdır.
  • Bebekte doygunluk hissi uyandırır. Günde yaklaşık 10-12 kere emmesi normaldir ve ilk 4-6 ay gece beslenmesi normaldir! Emzirilen bebeğe su vermek gerekmez. Meyve püresi, pirinçli mamalar tarzındaki ek besinler 6 aydan sonra verilmelidir.
Gaz çıkarma

Bebeğiniz beslenirken başını biraz yukarıda tutarak besleyiniz.
Biberonun ucu iyice mamayla dolmuş olmalı. Hiç hava boşluğu kalmamalı çünkü hava boşluğu bebeğinizin hava yutmasına ve gaz sancısı çekip kusmasına neden olabilir.
Her beslenmede en az iki defa mola verip bebeği dinlendirin. Bu sırada gaz çıkartılabilir. Bebeğin gazını göğsünüzde sırtını sıvazlayarak veya dizlerinizin üstünde ters çevirip masaj yaparak çıkartabilirsiniz.

Kusma boğulma tehlikesi

Bebeğiniz eğer beslenme sırasında kusuyorsa beslenmeyi kesin ve ilk olarak bebeğinizin başını yan çevirin. Daha sonra bebeğinizi ya omuzunuzun üzerine yaslayıp ya da bacaklarınızın üzerine yatırıp sırtına hafif hafif vurarak bebeğinizin ağlayıp rahat nefesi almasını sağlayın. Ağızında boğazında kusma artıkları kalmadığından emin olun.

B-PREMATÜRE BEBEKLERİN EVDE BAKIMI
Bebeğin altını değiştirme, bezini bağlama

Bebeklerin altını değiştirmek sizin için ilk günlerde biraz korkutucu gözüksede bizi izledikçe ve bebeğinizi kucağınıza almaya başladıkça bunu yapabileceğinizi göreceksiniz.
İlk günlerde bez bebeğinize biraz büyük gelecektir.Bunun için bezi önden dışa doğru kıvırarak yapıştırabiliriz.
Kız bebeklerin altını temizlerken yukarıdan aşağıya doğru silmeniz önemlidir.
Erkek bebeklerde özellikle göbek düşmediyse pipinin aşağı pozisyonda olması ve bezi kıvırarak göbeğin açık kalmasını sağlamalısınız.( ilk uygulamaları yoğun bakımda sizinle beraber yapacağız..!

Bebeğin altının silinmesi nasıl, ne ile yapılır?

Evinize gittiğinizde bebeğinizin altını hastanede bizim temizlediğimiz gibi pamukla yapmaya devam etmenizi istiyoruz.Temizlik için pamuğu önceden kaynatılıp soğutulmuş su ile ıslatabilirsiniz. İlk aylarda bebeğinizin cildi daha hassas olduğu için ıslak –kokulu mendilleri kullanmayın.Dışarıya çıktığınızda bile ıslak pamuklarınızı çantanızda hazır bulundurun.

Bebeğin giydirilmesi ve soyulması

Prematüre bebeğin giydirilip soyulması da diğer bebekler gibi nazikçe yapılmalıdır. Giydirip soymadan önce ihtiyacımız olacak diğer giysileri (body, tulum, çorap, şapka, eldiven, ıslak pamuk, bebek bezi) ve ihtiyaçlarımızı hazırlamalıyız. Bebek soyulmadan oda ısısı kontrol edilmeli ve soyup giydirme işi seri bir şekilde yapılmalıdır.

Bebeğe silme banyo verilmesi ve su ile banyo yaptırılması

Zamanında doğmuş bebeklerden çok farklı değildir. Üşümemesi için önceden ısıtılmış bir odada tüm hazırlıkları yapıldıktan sonra yıkanmalıdır.
Göbek düşene kadar bebek yıkanmamalı bebe sabunuyla ve daha sonra duru suyla silerek temizlenmelidir.
Göbek düştükten sonra daldırılarak/dökme su ile/fileye koyularak yıkanabilir.
Yıkama suyu olarak eğer kuyu suyu değilse ve bebek cildinde yara yoksa normal musluk suyu kullanılabilir.
Banyo suyunun ısısı dirseği yakmayacak sıcaklıkta olmalıdır
Suyun ısısından emin olmak için banyo termometresi kullanabilirsiniz.
Yıkamaya bebeğin vücudundan başlanır, en son başı ıslatılır.
Yumuşak lif veya bebek banyo süngeri kullanılabilir.
Bebeğin cildi çok kuru ise son durulama suyuna birkaç damla bebe yağı ekleyebilirsiniz.
Saçlı deride konak olursa bebek yağı ile yumuşatıp ucu künt bebek tarağı ile konakları temizleyin.

Göbek bakımı (düşmediyse)

Bebeğinizin göbeği düşmediyse her altını açtığınızda % 70’lik alkollü pamuk ile silerek göbeğe bakım verin.Bu işlem göbek tamamen kuruyup düşene kadar yapılır.Bebeğin göbeği 1 hafta –10 gün içinde düşer.
Ayrıca göbek düşmediyse bebeğin bezi önden kıvrılarak göbeğin açık kalmasını sağlayabilirsiniz.

Göz bakımı

Bebeğinizin günlük göz temizliğini yaparken kaynamış soğumuş duru su kullanabilirsiniz.Bebeğin her iki gözünü de ayrı pamuklarla içten dışarı doğru hafifçe silin. Aynı pamuğu ikinci kez kullanmayın.
Bebeğinizin gözleri bazen çapaklanabilir.Böyle durumlarda gözleri temiz tutmak önemlidir.Evde her zaman bulundurmanızda fayda olan serum fizyolojik denilen sıvı ile bebeğinizin göz temizliğini aynı teknikle yaparak çapakları temizleyin.Akıntılı,sarı görünümde bakımınızı yaparak doktorunuzla konuşun.

Ortam ısısı, prematüre bebeğin ateşinin ölçülmesi

Prematüre bebekler için ortam ısısı daha yüksekçe tutulmalıdır. Normal ortam ısısı 21oC iken, 35 haftanın altındakiler için 24-25oC civarında tutmak gerekebilir.
Bebeğin üşüdüğünü bebekten anlarsınız.Bbekler özellikle uç kısımları, eller, ayaklar ve başından üşüyebilir. Şapka, eldiven, çorap giydirerek ısıtabilirsiniz.
Bebeğinizi evin ısısına göre giydirin.Fazla giydirerek aşırı ısınmasından da kaçının.Bebeğiniz aşırı sıcak bir ortamda daha uykulu olup beslenmek istemeyebilir.
Bebeğinizin ateşini sadece koltuk altından ölçmenizi istiyoruz. Ölçtüğünüz ısı 36oC altına inmemelidir.
Evde bebeğinizin ısısını ölçmek için mutlaka dijital bir derece kullanın.
Dereceyi kullanmadan önce bebeğinizin koltukaltının kuru olmasını sağlayın.

Bebeğin yatırılması

Prematüre bebeklerin uyku sırasında 3-4 ay gözlem altında kalmaları gerekir.Bebeğin başında nöbet tutmak değil bebekle aynı odada bulunmak yeterlidir.
Bebeğinizin sert satıh üzerine yatırılması uygundur. Yastık kullanılmaz. Sırt üstü veya yan yatırılmalıdır. Bebekler yüz üstü yatırılmaz.
Beşiğinin çevresi yastıklarla döşenmemelidir. Çarşaf gergin ve yatağa iyi tespit edilmiş olmalıdır.
Uyku sırasında aynı odada, göz önünde tutulmalıdır.
İlk aylarda geceleyin bebeğiniz sizin odanızda olmalıdır.

İlaç verilmesi

Prematüre bebeklerin taburcu olurken ek vitamin demir gibi destekleyici ilaçlar almaları çok doğaldır.
İlaç verildikten hemen sonra kusuyorsa dozu tekrarlanabilir. Verildikten 10 dakika sonra kusuyorsa dozu tekrarlanmasına gerek yoktur.
Damlalıklı İlaçlar direk bebeğin ağzına damlatılmalıdır.Eğer kusuyorsa ilaç bebeğe aç iken verilebilir.Damlalar bir kaşığa damlatılarakta verilebilir.
Mamaya karıştırılabilecek ilaçları doktorunuza danışın

Bebek ziyaretleri ve enfeksiyondan korunma

Anne ve bebeğin fazla ziyeretlerle yorulmaması gerekir. Özellikle kış mevsimlerinde bebeğin nezle ve gripten korunması çok önemlidir. Nezle virüsü bebeklerde solunum sıkışıklığı veya durmasına neden olabilir. Bu nedenle nezleli kişilerin bebeğe yaklaşmasını engelleyin.
Özellikle kış aylarında taburcu olan, solunum problemleri olan 32 haftanın altında doğan tüm bebeklerin nezle virüsünden korunması çok önemlidir.
Anne veya baba nezle olursa ellerini bebeğe dokunmadan önce her sefer güzelce yıkamalı ve maske takmalıdırlar.
Prematüre bebek kalabalık ve sigara dumanı olan ortamlara sokulmamalıdır.

Bebeğin dışarı çıkarılması ve bebekle yolculuk

Araba koltukları prematüre bebekler için bile uygundur. Ancak özellikle başın pozisyona dikkat etmelisiniz. Prematüre bebeğiniz araba koltuğunda otururken 20 dk. kadar monitör ile gözlenecektir. Bunun için bebek taburcu olmadan önce koltuğu getirerek bebeğin koltuğa yerleştirilmesini gözlemleyiniz.
Bebeklerin araba koltuğu arabanın arka kısmında tampona bakar şekilde yerleştirilmelidir.
Hava yastığı bulunan arabalarda bebek kesinlikle ön koltuğa konulmamalıdır.

Prematüre bebekte hastalık belirtileri

Koltuk altı ısısı 38oC'ın üzerinde ise ateş olarak kabul edilmelidir. Önce oda ısısını kontrol edin ve bebeğin üzerini açın. 15 dakika sonra bebeğinizin ateşini tekrar kontrol edin. 38'in üzerinde ise doktorunuzu arayın.
Sarı göz akıntısı, göbek çevresinde kızarıklık, koku ya da akıntı, döküntülü inatcı bir pişik
Gittikçe artan şekilde kusmalar. (Gaz çıkartması ile birlikte gelen azıcık kusma normaldir.)
İshal. İlk haftalar her bez ile birlikte kaka ve idrar olabilir. İshal sık ve sulu kaka yapılmasıdır.
Sulu dışkı bezin dışına çıkarak bebeğin üzerine de yayılır. Bu durum birkaç kere tekrarlarsa, dışkıda kan veya sümük varsa doktor aranmalıdır.
Fazla uykuyla (>5-6 saat) birlikte beslenmeyi reddediyorsa.
Bebekler çok cabuk susuz kalır. İki beslemeyi üstüste reddederse, yani 8 saat beslenmezse, doktora bildirin.
Bacaklara kadar inmiş olan sarılık. Bebek çok iyi mama alıyorsa ve aktif hareketli ise tehlike yoktur. Ancak doktorla konuşmakta fayda vardır.
Bebek mor, kendini salmış bulunursa solunumu derhal kontrol edilmelidir. Gerekirse canlandırma işlemine hemen başlanmalıdır.